Yangiliklar
Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi yangi raqamlarda. Aholi roʻyxati qanday tafovutlarni aniqladi
Ro‘yxatga olish ekin maydonlari, bog‘lar, uzumzorlar, issiqxonalar, hayvonlar, parrandalar va baliqchilik suv havzalari haqidagi ma’lumotlarni aniqlashtirish imkonini berdi. Bir qator ko‘rsatkichlar bo‘yicha natijalar avval e’lon qilingan statistikadan sezilarli darajada farq qildi.
Avval hisobga olinmagan qariyb 1 mln gektar maydon aniqlandi
Ro‘yxatga olish natijasida avvalgi statistik kuzatuvlarda qamrab olinmagan 985,4 ming gektar maydon qo‘shimcha hisobga olindi. Eng katta qismi ekin maydonlariga to‘g‘ri keldi — 789,6 ming gektar.
Milliy statistika qo‘mitasi vakili ro‘yxatga olish natijalarini qayta ishlashda “O‘zbekkosmos” agentligi bilan birgalikda geoinformatsion texnologiyalar va sun’iy yo‘ldosh tasvirlaridan foydalanilganini tushuntirdi. Mutaxassislar taxminan ikki yil davomidagi o‘simlik qoplami tasvirlarini o‘rgandi, ularni kadastr ma’lumotlari bilan solishtirdi, so‘ngra uchastkalardan foydalanuvchilarni aniqlash va ularni statistikaga kiritish uchun joylarga chiqdi.
Ro‘yxatga olishning yakuniy natijalariga ko‘ra, bir yillik ochiq yer ekinlari ostidagi yerlar maydoni 4,21 mln gektarni tashkil etdi.
Tabiiy pichanzorlar va yaylovlar 21,17 mln gektarni, ko‘p yillik ekinlar qariyb 3,5 mln gektarni, o‘rmonlar va boshqa o‘rmon bilan qoplangan yerlar 3,57 mln gektarni egallaydi.
Yana 560,1 ming gektar vaqtincha ekilmagan yerlar toifasiga kiritildi, 652,8 ming gektar esa baliqchilik uchun foydalaniladi.
Bir yillik ekinlar ostidagi umumiy maydonning 2,32 mln gektari, ya’ni 55,1 foizi fermer xo‘jaliklariga to‘g‘ri keladi. Yana 788,7 ming gektar (18,7%) aholi dehqon va yordamchi xo‘jaliklari tomonidan foydalaniladi.
Shu bilan birga, tabiiy pichanzorlar va yaylovlarning 89 foizi qishloq xo‘jaligi faoliyatini amalga oshiruvchi tashkilotlar foydalanishida.
Issiqxonalar maydoni avvalgi ma’lumotlardan qariyb uch baravar katta bo‘lib chiqdi
Eng muhim tafovutlardan biri issiqxonalarni hisobga olishda aniqlandi. Ro‘yxatga olishdan oldin ularning umumiy maydoni 8 ming gektar deb baholangan edi. Aniqlashtirishdan so‘ng ko‘rsatkich 22,1 ming gektarga oshdi, ya’ni taxminan 2,8 baravar.
Shundan 15,3 ming gektari (69,2%) aholi dehqon va yordamchi xo‘jaliklarida, qolgan 6,8 ming gektari esa yuridik shaxslarda.
Shunday qilib, issiqxona maydonlarining katta qismi fermer xo‘jaliklari va yirik agrokorxonalarga emas, balki aholining kichik xo‘jaliklariga to‘g‘ri keladi.
Bog‘lar va uzumzorlar maydoni ham avvalgi ma’lumotlardan yuqori bo‘lib chiqdi — 516,3 ming o‘rniga 613 ming gektar. Farq 96,7 ming gektarni, ya’ni 18,7 foizni tashkil etdi.
Xususan, mevali daraxtzorlar maydoni 456,7 ming gektarga, uzumzorlar esa 156,3 ming gektarga yetdi.
Fermer xo‘jaliklariga 194,7 ming gektar mevali daraxtzorlar (42,6%) va 78 ming gektar uzumzorlar (49,9%) to‘g‘ri keladi.
Dehqon va yordamchi xo‘jaliklar mos ravishda 140,7 ming gektar mevali bog‘lar (30,8%) va 54,6 ming gektar uzumzorlarni (34,9%) egallaydi.
Don va texnik ekinlar ekin maydonlarining 70 foizidan ortig‘ini egallaydi
Bir yillik ekinlar ostidagi yerlarning umumiy maydonidan qariyb yarmi — 1,997 mln gektar (47,4%) — don va dukkakli don ekinlariga to‘g‘ri keladi. Texnik ekinlar yana 1,013 mln gektarni, ya’ni 24 foizni egallaydi. Jami bu ikki guruh ekin maydonlarining 71,4 foizini tashkil etadi.
2025 yilda bir yillik ekinlar ostidagi maydonlarning taqsimoti:
Shu bilan birga, yer foydalanish tuzilmasi xo‘jaliklar toifasiga qarab sezilarli darajada farq qiladi.
Yuridik shaxslarga bir yillik ochiq yer ekinlari maydonining 81,3 foizi to‘g‘ri keladi. Biroq dehqon va yordamchi xo‘jaliklar sabzavot va kartoshka ekilgan yerlarning asosiy qismini foydalanadi.
Xususan, aholining xo‘jaliklariga 340,5 ming gektar sabzavot ekinlarining 243,6 ming gektari (taxminan 72%) va 133,1 ming gektar kartoshkaning 110,8 ming gektari (taxminan 83%) to‘g‘ri keladi.
Texnik ekinlar ostidagi yerlarning sezilarli qismini fermer xo‘jaliklari foydalanadi — 1,013 mln gektardan 708,5 ming gektari.
Malina maydonlari 27 baravar, gulkaram esa 11 baravar ko‘p bo‘lib chiqdi
Ro‘yxatga olish ayrim qishloq xo‘jaligi ekinlari bo‘yicha sezilarli tafovutlarni aniqladi.
Xususan, malina yetishtirish maydoni 119 gektardan 3281 gektarga qayta ko‘rib chiqildi — 27,6 baravar. Gulkaram maydoni 471 gektardan 5189 gektarga oshirildi — 11 baravar, dorivor o‘simliklar — 5096 gektardan 24 802 gektarga (4,9 baravar), qulupnay — 1778 gektardan 5436 gektarga (3,1 baravar).
Bundan tashqari, statistikada ilgari kuzatuvlarda alohida ajratilmagan bir qator ekinlar maydonlari ilk bor alohida hisobga olindi.
Ular orasida ferula — 12 675 gektar, brokkoli — 6060 gektar, qizilmiya — 5289 gektar, lavanda — 2994 gektar, ko‘k meva — 490 gektar bor.
Sabzavot va poliz ekinlari ko‘chatlari yetishtiriladigan maydonlar (2096 gektar), siren (1530 gektar) va sitrus mevalar — laym, apelsin va mandarinlar (201 gektar) ham alohida hisobga olindi.
Milliy statistika qo‘mitasida ta’kidlanishicha, bunday o‘zgarishlar bir yil ichida ekinlarning haqiqiy bir necha baravar ko‘payishini emas, balki statistik qamrovning aniqlashtirilishini tavsiflaydi.
Don, sabzavot va meva ishlab chiqarish oshish tomonga qayta ko‘rib chiqildi
Ekin maydonlarini aniqlashtirish 2025 yil uchun qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarish hajmlarini ham qayta ko‘rib chiqish imkonini berdi.
Yangilangan ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda 11 mln tonna don yetishtirilgan — bu avval e’lon qilingan ko‘rsatkichdan 8,6 foizga ko‘p.
Sabzavot ishlab chiqarish 14,4 mln tonnagacha (+5,2%), poliz ekinlari esa 4,2 mln tonnagacha (+28,2%) qayta ko‘rib chiqildi.
Meva va rezavorlar ishlab chiqarish hajmi 4,1 mln tonnani (+18,5%), uzum esa 2,3 mln tonnani (+14,5%) tashkil etdi.
Natijada 2025 yil uchun o‘simlikchilik mahsulotlari qiymati bahosi 243 trln so‘mdan 290,6 trln so‘mga oshirildi — 47,6 trln so‘mga, ya’ni 19,6 foizga.
Qo‘mitada bu o‘zgarishlar ro‘yxatga olish davrida qo‘shimcha mahsulot ishlab chiqarilganini anglatmasligi tushuntirildi. Statistikaga ilgari hisob-kitoblarda to‘liq aks etmagan hajmlar kiritilgan.
Yirik shoxli qoramol soni 2,3 mln boshga kamroq bo‘lib chiqdi
Ro‘yxatga olish chorvachilikda aksincha natijalarni ko‘rsatdi.
2026 yil 15 yanvar holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda yirik shoxli qoramol soni 12,24 mln boshni tashkil etdi — bu avvalgi statistik bahodan qariyb 2,3 mln boshga kam.
Shu bilan birga, 10,65 mln bosh, ya’ni 87,1 foizi aholi dehqon va yordamchi xo‘jaliklarida boqiladi. Yuridik shaxslarga atigi 12,9 foiz to‘g‘ri keladi.
Yirik shoxli qoramollarning umumiy sonidan qariyb 4,22 mln boshini sigirlar tashkil etadi. Jumladan, 3,6 mln bosh jismoniy shaxslarda, 622,3 ming bosh yuridik shaxslarda saqlanadi.
Qo‘y va echkilarning umumiy soni 23,09 mln boshni tashkil etdi. Shundan qo‘ylar — qariyb 20,29 mln, echkilar — 2,8 mln.
Aholi xo‘jaliklarida 16,47 mln qo‘y va echki boqiladi, bu umumiy sonning 71,3 foizini tashkil etadi. Qolgan 28,7 foizi yuridik shaxslarga to‘g‘ri keladi.
Ro‘yxatga olish yakunlariga ko‘ra, shuningdek, 251,1 ming ot, 35,5 ming tuya, 45,7 ming cho‘chqa va 573,8 ming mo‘ynali hayvonlar hisobga olindi.
Parrandalarning umumiy soni 120,9 mln boshni tashkil etdi. Yirik va mayda shoxli qoramollardan farqli o‘laroq, parrandalarning katta qismi (61,7%) yuridik shaxslarda boqiladi. Dehqon va yordamchi xo‘jaliklarga 38,3 foiz to‘g‘ri keladi.
Bundan tashqari, mamlakatda 917,1 ming asalari oilasi mavjud bo‘lib, shundan 711,9 ming tasi, ya’ni qariyb 78 foizi aholi xo‘jaliklarida joylashgan.
Mol go‘shti va sut ishlab chiqarish bahosi pasaytirildi
Qoramol sonini aniqlashtirish chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish ko‘rsatkichlarini qayta ko‘rib chiqishga olib keldi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yil uchun mol go‘shti ishlab chiqarish hajmi bahosi avvalgisidan 13,1 foizga past, sut esa qariyb 19,2 foizga past bo‘ldi.
Bu 2025 yilda oldingi yilga nisbatan ishlab chiqarishning haqiqiy qisqarishi emas, balki avval e’lon qilingan statistik ma’lumotlarning o‘zgarishidir.
Ro‘yxatga olish qishloq xo‘jaligi tashkilotlarida hayvonlarni saqlash usullari haqida ham ma’lumot olish imkonini berdi.
Xususan, dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, yuridik shaxslarda hayvonlarni saqlashning 24,5 mingta statsionar usuli, 15,3 mingta yaylov usuli, 14,2 mingta parrandalar va quyonlarni katakda saqlash usuli, yana 1,1 mingta sanoat (fabrika) usuli hisobga olingan.
Bu ko‘rsatkichlar har bir texnologiya qo‘llanilgan chorva sonini emas, balki hisobga olingan hayvonlarni saqlash usullarini tavsiflaydi.
Baliq ovlash bahosi ikki baravardan ko‘proqqa oshirildi
Baliqchilikda ham sezilarli qayta ko‘rib chiqish bo‘ldi.
Ro‘yxatga olish natijalariga ko‘ra, baliq yetishtirish uchun foydalaniladigan suv havzalari maydoni 652,8 ming gektar deb baholandi — bu avvalgi ma’lumotlardan 15 foizga ko‘p.
Shundan 647,6 ming gektari yuridik shaxslarga, 5,2 ming gektari dehqon va yordamchi xo‘jaliklarga to‘g‘ri keladi.
Yangilangan baliqchilik suv havzalari va ishlab chiqarilgan mahsulot haqidagi ma’lumotlar asosida baliq ovlash hajmi bahosi 2,2 baravar — 205,5 ming tonnadan 446,5 ming tonnagacha oshirildi.
Milliy statistika qo‘mitasining dastlabki natijalar aks etgan alohida infografikasida ham baliqchilik bilan 7,3 mingta yuridik shaxs xo‘jaligi shug‘ullanishi ko‘rsatilgan.
Shu bilan birga, 5,6 mingta sun’iy suv havzali va 2,7 mingta tabiiy suv havzali birliklar hisobga olingan.
Ikki toifa yig‘indisi xo‘jaliklarning umumiy sonidan oshib ketadi, bu bir xo‘jalik bir nechta turdagi suv havzalaridan foydalanishi bilan izohlanishi mumkin. Bunday hisobga olish metodikasi taqdim etilgan materiallarda aniqlashtirilmagan.
O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yerlari qanday sug‘oriladi
Ro‘yxatga olish suv manbalari va qishloq xo‘jaligi yerlarini sug‘orishda qo‘llaniladigan usullar haqida ma’lumot olish imkonini berdi.
Dastlabki natijalar aks etgan infografikaga ko‘ra, yuridik shaxslarda eng keng tarqalgan usul an’anaviy yuzaki sug‘orish bo‘lib qolmoqda — u 108,6 mingta hisob birligi uchun ko‘rsatilgan.
Taqqoslash uchun, tomchilatib sug‘orish 5,1 mingta birlikda, egiluvchan quvurlar orqali sug‘orish 4,1 mingta, yomg‘irlatib sug‘orish 1,3 mingta, diskret sug‘orish 500 ta birlikda qayd etilgan.
Suv manbai sifatida eng ko‘p yuzaki suvlar ko‘rsatilgan — 103,7 mingta birlik. Yer osti suvlari 13,4 mingta birlikda, vodoprovod suvi 1,6 mingta, tozalangan oqova suvlar 600 ta birlikda ishlatiladi.
Shuni hisobga olish kerakki, statistika yer maydoni bo‘yicha emas, balki yuridik shaxslarning hisob birligi soni bo‘yicha taqdim etilgan. U suvni tejovchi texnologiyalar qo‘llanilgan ekin maydonlari ulushini bevosita aniqlash imkonini bermaydi.
Bunday baholash uchun har bir sug‘orish usuli bo‘yicha yer maydonlari haqidagi alohida ma’lumotlar zarur.
Ayollarning qariyb 12 foizi fermer xo‘jaliklariga rahbarlik qiladi
Milliy statistika qo‘mitasining batafsil jadvallariga ko‘ra, 2025 yilda qishloq xo‘jaligi faoliyatini amalga oshiruvchi yuridik shaxslarning asosiy xodimlari soni 629,3 ming kishini tashkil etgan. Shundan 452,8 ming nafari erkaklar (72%), 176,5 ming nafari ayollar (28%).
Xodimlarning eng katta qismi fermer xo‘jaliklariga to‘g‘ri kelgan — 417,3 ming kishi. Qishloq xo‘jaligi faoliyatini amalga oshiruvchi boshqa tashkilotlarda 210,6 ming kishi ishlagan.
Alohida ravishda ro‘yxatga olish 400 ming mavsumiy xodimni aniqladi, ular orasida 210,6 ming erkak va 189,4 ming ayol bor.
Birinchi marta alohida infografikada qishloq xo‘jaligi xo‘jaliklari rahbarlarining gender va yosh tarkibi haqidagi ma’lumotlar taqdim etildi.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, 93,1 ming fermer xo‘jaligi rahbarining 82,2 mingi erkaklar va atigi 10,9 mingi ayollar. Shunday qilib, fermer xo‘jaliklari rahbarlarining qariyb 11,7 foizi ayollar, 88,3 foizi erkaklar hissasiga to‘g‘ri keladi.
Umuman olganda, statistikadagi agrar blokda taqdim etilgan 160,5 ming tashkilot rahbarining 132 mingi erkaklar va 28,5 mingi ayollar. Ayollar ulushi qariyb 17,8 foizni tashkil etadi.
Rahbarlarning eng katta soni 35–44 yosh guruhiga to‘g‘ri keladi — 55,3 ming kishi. Shundan 45,9 mingi erkaklar va 9,4 mingi ayollar.
Keyingi o‘rinlarda 45–54 yoshdagi rahbarlar — 45,2 ming kishi va 55 yosh va undan katta yoshdagilar — 34,2 ming kishi.
25–34 yosh guruhida 23,4 ming rahbar bor, 25 yoshdan kichiklar esa atigi 2,4 ming, ya’ni umumiy sonning qariyb 1,5 foizi.
Shunday qilib, hisobga olingan qishloq xo‘jaligi sektori yuridik shaxslari rahbarlari orasida o‘rta va katta yoshdagi erkaklar ustunlik qiladi.
Ko‘chat yetishtirish bilan asosan aholi xo‘jaliklari shug‘ullanadi
Ro‘yxatga olish turli xil ko‘chatlar yetishtirish bilan shug‘ullanuvchi xo‘jaliklar sonini ham aniqlashtirish imkonini berdi.
Xususan, uzum ko‘chatlari yetishtirish bilan 920,5 ming xo‘jalik shug‘ullangan. Shundan 918,1 mingi aholi dehqon va shaxsiy yordamchi xo‘jaliklariga to‘g‘ri keladi — 99,7%.
Mevali daraxt ko‘chatlarini 375,6 ming xo‘jalik yetishtirgan, jumladan 365 ming dehqon va yordamchi xo‘jaliklar.
Terak ko‘chatlarini 400,4 ming xo‘jalik, tut ko‘chatlarini 267,1 ming, manzarali daraxt ko‘chatlarini 257,5 ming, pavloniya ko‘chatlarini 34,3 ming xo‘jalik yetishtirgan.
Nega natijalar avvalgi statistikadan bunchalik farq qiladi
13 noyabr kuni matbuot anjumanida so‘zga chiqqan Milliy statistika qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Zohidjon Ziyayev aholi va qishloq xo‘jaligi ro‘yxatga olishi milliy statistikani isloh qilish doirasidagi eng yirik tadbirlardan biri bo‘lganini ta’kidladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, to‘plangan ma’lumotlar yer foydalanish, qishloq xo‘jaligi faoliyati tuzilmasi va davlat rejalashtirish uchun zarur bo‘lgan boshqa ko‘rsatkichlarni yanada to‘liqroq baholash imkonini beradi.
Qo‘mita vakili Jahongir Qambarov ro‘yxatga olish natijalari ularni yig‘ish usullari va axborot manbalari xususiyatlari sababli avvalgi statistik ma’lumotlardan farq qilishi mumkinligini ta’kidladi.
Ro‘yxatga olish davomida ma’lumotlar ishtirokchilar tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar asosida shakllantirildi va ma’muriy axborot hamda oldingi statistik kuzatuvlar bilan solishtirildi.
Ilgari statistika asosan kadastrda rasmiy ravishda qishloq xo‘jaligi yerlariga kiritilgan uchastkalarga yo‘naltirilgan edi.
Endi esa rasmiy maqsadi boshqacha bo‘lgan, amalda qishloq xo‘jaligi uchun foydalanilgan hududlar ham hisobga olindi.
Qo‘mita vakili misol sifatida sanoat korxonalarining yer uchastkalari va ijtimoiy muassasalar hududidagi bog‘larni keltirdi.
Shu sababli aniqlangan o‘zgarishlar — ayrim ekinlar maydonining oshishi, hisobga olingan chorva sonining kamayishi yoki qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishining qayta ko‘rib chiqilishi — ularni bevosita 2025—2026 yillarda yuz bergan o‘zgarishlar sifatida avtomatik talqin qilmaslik kerak.
Olingan ma’lumotlar qishloq xo‘jaligi statistikasi va boshqa iqtisodiy ko‘rsatkichlarni aniqlashtirish uchun ishlatiladi.
Milliy statistika qo‘mitasida, shuningdek, ro‘yxatga olishning batafsil natijalarini e’lon qilish, jumladan hududlar va tumanlar bo‘yicha yanada batafsilroq ma’lumotlar bilan davom etishi ma’lum qilindi.
Ma’lumotlarni bosqichma-bosqich 2027 yil 1 iyulgacha e’lon qilish ko‘zda tutilgan. Shu bilan birga, natijalarning bir qismi belgilangan muddatdan oldin taqdim etildi.
Mustaqil O‘zbekiston tarixidagi birinchi umumiy qishloq xo‘jaligi ro‘yxatga olishi aholi ro‘yxatga olishi bilan bir vaqtda 2026 yil 15 yanvardan 28 fevralgacha o‘tkazildi.
“Gazeta” shuningdek, O‘zbekiston aholisini ro‘yxatga olish 37 yil ichida ilk bor 39 mln aholini aniqlagani haqida yozgan edi. Milliy statistika qo‘mitasi shahar aholisi ulushi, kutilayotgan umr davomiyligi, yosh tarkibi, milliy tarkib, oilaviy holat va ta’lim darajasini aniqlashtirdi.
Manba
Axborot ko`magi
